Антропологические аспекты здоровья детей и подростков
Кафедра основ специальной педагогики и психологии, Белорусский государственный педагогический университет имени Максима Танка, Минск, Беларусь
Изучено состояние здоровья детей и подростков на основе распределения по группам здоровья. Выделены особенности динамики здоровья школьников в возрасте 7-15 лет, рассмотрены различия в зависимости от пола и типа соматической конституции. Сопоставлено состояние здоровья подростков столицы и районного центра. Выявлена негативная динамика показателей здоровья детей в возрасте от 7 до 15 лет, более выраженная у девочек. Отрицательные сдвиги в состоянии здоровья в большей мере проявляются в городе с высокой численностью населения.
Ключевые слова: здоровье, тип соматической конституции, дети, подростки.
Введение
Состояние здоровья в целом определяется биологическими свойствами организма (наследственность, конституция, тип реагирования) и воздействиями комплекса внешних факторов: природных (климатические, погодные), антропогенных (загрязнение химическими, физическими, биологическими агентами и др.), социально-экономических, политических и пр. Внешние факторы обычно действуют через условия труда, быта, питания, отдыха, воспитания, медицинского обслуживания, многих других воздействий окружающей человека среды. Выделены основные факторы риска для здоровья и определена доля их частного влияния. Генетические факторы (наследственные болезни и предрасположенность к тем или иным заболеваниям) вносят 15-20% вклада в формирование нарушений здоровья, система здравоохранения (неэффективность профилактических мероприятий, низкое качество и несвоевременность медицинской помощи) -10-15%, внешняя среда (загрязнение воздуха, воды, почвы; повышенное радиационное и магнитное излучение) - 20-25%, образ жизни (несбалансированное питание, дистрессы, вредные условия труда и быта, вредные привычки, недостаточная двигательная активность, низкий культурный и образовательный уровень) - 50-55% [1].
Таким образом, на состояние здоровья человека и населения в целом серьезное влияние оказывает множество социальных детерминант. Для детей и подростков это жилищные условия, условия обучения и воспитания, особенности проведения досуга, уровень медицинского обслуживания, место жительства. На здоровье могут отражаться индивидуальные и культурные особенности (социальный статус, гендерная и этническая принадлежность, возраст, ценностные установки). Острее проблема усугубления напряжения организма стоит в городах. Высокая плотность населения, значительное загрязнение окружающей среды, обусловленное особенностями промышленного комплекса и чрезмерным развитием инфраструктуры, не проходит бесследно для состояния здоровья человека.
Важными факторами сохранения здоровья в период обучения в школе являются надлежащие санитарно-гигиенические условия, материально-техническая база, внимание к физической культуре и спорту, организация питания. К школьным факторам риска нарушений здоровья относят: несоблюдение гигиенических требований к организации учебного процесса, интенсификацию учебного процесса, несоответствие методик и технологий обучения возрастным и функциональным возможностям школьников, преждевременное начало дошкольного систематического обучения, стрессовую педагогическую тактику, провалы в существующей системе физического воспитания, отсутствие системности в работе по формированию здорового образа жизни, функциональную неграмотность педагога в вопросах охраны и укрепления здоровья, массовую безграмотность родителей в вопросах сохранения здоровья детей. Значимость влияния школьных факторов риска определяется тем, что они действуют в период интенсивного роста и развития, формирования систем организма, действуют комплексно и системно, длительно и непрерывно (ежедневно в течение 9-11 лет). Поэтому даже в случае минимального влияния каждого из факторов, их суммарное воздействие достаточно велико. Напряженный характер учебы, значительный объем учебной нагрузки, дефицит времени при усвоении информации являются выраженными психотравмирующими факторами для ребенка, что в сочетании с уменьшением продолжительности сна и прогулок, снижением физической активности оказывает стрессовое воздействие на развивающийся детский организм [3].
Здоровье характеризуется рядом медико-статистических и демографических показателей. Обобщенное представление о степени соответствия среды возможностям организма можно получить, рассмотрев распределение детей по группам здоровья.
Материалы и методы исследования
Проведено исследование распределения по группам здоровья детей и подростков, обучающихся в школах г. Минска (в возрасте 7-15 лет) и г. Слуцка (в возрасте 12-15 лет), всего - 2309 школьников.
Определение группы здоровья у детей осуществляли с применением таких критериев, как: наличие или отсутствие в момент обследования хронических заболеваний, уровень функционального состояния основных систем организма, уровень достигнутого физического и нервно-психического развития и степень его гармоничности, степень сопротивляемости организма неблагоприятным воздействиям окружающей среды [2]. На основе комплексной оценки критериев были выделены пять групп здоровья: I группа - здоровые дети, не имеющие отклонений по всем критериям; II группа - дети, имеющие те или иные функциональные отклонения, нарушения в физическом, нервно-психическом развитии (или без них), часто болеющие; III—V группа -дети, больные хроническими заболеваниям в разной стадии компенсации.
Дополнительно для оценки здоровья обследованных детей и подростков были рассчитаны показатели средней группы здоровья (СГЗ) с использованием методики анализа показателей здоровья детей, предложенной А. Я. Осиным в модификации Н. М. Ашаниной и Н. В. Полуниной [1]. Показатель средней группы здоровья для однородных групп определяли по формуле
cr3_7lJVl+2jV2+3N3+4N4
E„
где 1, 2, 3, 4 -1, II, III, IV группа здоровья соответственно; N}, N2, N3, V4 - число лиц I, II, III, IV группы здоровья соответственно; En - общее число обследованных.
Значение индекса ниже 1,6 оценивается как высокий уровень здоровья, от 1,6 до 1,9 - удовлетворительный, выше 1,9 - неудовлетворительный. Данный показатель был вычислен для каждой возрастной группы детей и подростков без учета пола, а затем отдельно для мальчиков и девочек.
Результаты и их обсуждение
С целью выявления изменений в состоянии здоровья детей и подростков в период обучения в школе и установления проявлений полового диморфизма рассмотрено распределение школьников по группам здоровья в возрастных группах от 7 до 15 лет. Полученные данные свидетельствуют о негативной динамике в состоянии здоровья школьников в возрасте от 7 до 15 лет (см. таблицу). Уже при поступлении в школу отклонения в состоянии здоровья имеют 94,2% детей, а в 9 лет - все учтенные нами школьники. К окончанию младшей школы доля детей с хронической патологией увеличивается на 3,8%, к окончанию базовой школы - на 11,4% относительно частоты встречаемости III и IV групп здоровья в 7 лет. В 15 лет хроническими заболеваниями страдают 35,9% подростков.
Распределение школьников в возрасте 7-15 лет по труппам здоровья в г. Минске
|
Возраст, лет |
Всего |
I группа |
II группа |
III и IV группа |
|
7 |
208 |
5,8 |
69,7 |
24,5 |
|
8 |
209 |
2,4 |
74,2 |
23,4 |
|
9 |
211 |
— |
73,0 |
27,0 |
|
10 |
212 |
— |
71,7 |
28,3 |
|
12 |
175 |
1,1 |
69,7 |
29,1 |
|
13 |
160 |
1,3 |
64,4 |
34,4 |
|
14 |
121 |
2,5 |
64,5 |
33,1 |
|
15 |
192 |
3,6 |
60,4 |
35,9 |
Распределение школьников по группам здоровья с учетом пола показывает больший уровень распространенности хронических заболеваний у девочек относительно мальчиков того же возраста (рис. 1). Доля мальчиков с хроническими заболеваниями в возрасте от 7 до 14 лет возрастает на 10,8% (в 15 лет показатель сокращается), у девочек в возрасте от 7 до 15 лет - на 18,6%. В возрасте 15 лет разница в частотах встречаемости III и IV групп здоровья между мальчиками и девочками составляет 18,9% (у девочек выше).
Для оценки уровня здоровья минских детей и подростков для каждой возрастной группы на основе данных по частотам встречаемости отдельных групп здоровья рассчитана средняя группа здоровья. Значения показателя во всех возрастных группах, как у мальчиков, так и у девочек оказались выше 1,9, что оценивается как неудовлетворительный уровень здоровья. Динамика показателя от 7 до 15 лет представлена на рис. 2. Она отражает снижение уровня здоровья в данном возрастном диапазоне, более выраженное у девочек (чем выше значения показателя, тем ниже уровень здоровья). У мальчиков-подростков усугубления негативной динамики в уровне здоровья, отмеченной в возрастных группах от 7 до 10 лет, не выявлено.
- 100%
- 90%
- 80%
- 70%
- 60%
- 50%
- 40%
- 30%
- 20%
- 10%
- 0%
мальчики
девочки
- 7 8 9 10 12 13 14 15 лет лет лет лет лет лет лет лет
- 7 8 9 10 12 13 14 15 лет лет лет лет лет лет лет лет
- ? I Oil Bill и IV
Рис. 1. Распределение минских мальчиков и девочек в возрасте 7-15 лет по группам здоровья, %
— объединенная мальчики А 1 девочки
Рис. 2. Динамика показателя средней группы здоровья у минских детей и подростков в возрасте 7-15 лет
С целью сравнительной оценки состояния здоровья подростков в городах, различающихся по численности населения, проведено сопоставление распределения по группам здоровья школьников в возрасте 12-15 лет столицы и районного центра (Слуцк - город со средней численностью населения). Возрастная динамика распределения по группам здоровья в районном центре, аналогично столице, показала ухудшение состояния здоровья школьников к 15 годам: доля подростков с хроническими заболеваниями в возрасте от 12 до 15 лет увеличилась на 10,5% (рис. 3). Однако в районном центре подростков, имеющих III и IV группы здоровья, на 10,1-14,7% меньше, чем в столице (в соответствующих возрастных группах). В городе с меньшей численностью населения больше подростков с I группой здоровья. Если в столице они практически не встречались, то в районном центре доля подростков с I группой здоровья составила 14,1-21,2%.
В районном центре так же, как и в столице, девочек с наличием хронических заболеваний больше, чем мальчиков: в 15 лет различия составили 13,4% (см. рис. 3). Доля девочек с III и IV группами здоровья в возрасте от 12 до 15 лет возросла на 17,3%, мальчиков в возрасте от 12 до 14 лет - на 8,5%. Вместе с тем в 12 лет I группа здоровья у девочек также регистрировалась
мальчики
девочки
объединенная группа
- 12 лет 13 лет 14 лет 15 лет 12 лет 13 лет 14 лет 15 лет 12 лет 13 лет 14 лет 15 лет
- ? I группа ? II группа ? III и IV группа
Рис. 3. Распределение по группам здоровья подростков в возрасте 12-15 лет в г. Слуцке, %
чаще, чем у мальчиков (на 9,8%). Однако с 12 до 14 лет частота ее у девочек сокращалась и в 15 лет стала на 2,4% ниже, чем у мальчиков.
Уровень здоровья подростков в районном центре так же, как и в столице, неудовлетворительный, показатель средней группы здоровья превышает значение 1,9 во всех возрастных группах (рис. 4). При этом сопоставление значений показателя у подростков в столице и в районном центре указывает на более высокий уровень здоровья в городе с меньшей численностью населения.
С целью выявления различий в состоянии здоровья детей и подростков в зависимости от соматотипа рассмотрено распределение минских школьников по группам здоровья в трех соматических когортах: эктоморфной (лептосомной), мезоморфной и эндоморфной (с повышенным жироотложением), школьники недифференцированного типа телосложения из анализа исключены вследствие малочисленности когорты. Сведения по группам здоровья были обобщены в возрастные когорты 7-10 лет и 12-15 лет с учетом пола.
Группа здоровья у детей и подростков слабо коррелирует с типом соматической конституции. Высокодостоверная связь
Минск: —?—объединенная --«--мальчики •••*•• девочки
Слуцк: —О—объединенная -О-мальчики • девочки
Рис. 4. Динамика показателя средней группы здоровья у подростков столицы и районного центра в возрасте от 12 до 15 лет
выявлена лишь в группе мальчиков в возрасте 7-10 лет (г = 0,21; р < 0,001).
Структура распределения школьников по группам здоровья в зависимости от соматотипа представлена на рис. 5. В группах мальчиков и девочек в возрасте 7-10 лет, а также мальчиков-подростков, частота встречаемости школьников с хроническими заболеваниями возрастает в направлении от эктоморфного (ЭкМ) к мезоморфному (Мм) и далее эндоморфному (ЭнМ) со-матотипу. Различия в частотах встречаемости III и IV групп здоровья между крайними соматотипами у мальчиков в когорте 7-10 лет составляют 27,6%, достигая достоверного уровня (р < 0,05), а в когорте 12-15 лет уменьшаются до 10,8%.
Эндоморфных девочек с хроническими заболеваниями в когорте 7-10 лет на 9,6% больше, чем среди эктоморфных. В возрастной группе 12-15 лет хронические заболевания на 6,7% чаще встречаются у эктоморфных девочек. Более высокая доля 1 группы здоровья у подростков районного центра относительно столицы позволила зафиксировать особенности изменчивости частот встречаемости практически здоровых школьников в зависимости от соматотипа. Доля подростков с I группой здоровья
? I группа ВII группа ? III и IV группа
Рис. 5. Распределение по группам здоровья детей и подростков эктомофного (ЭкМ), мезоморфного (Мм) и эндоморфного (ЭнМ) соматических типов, %
увеличивается в направлении от эндоморфного к мезоморфному и далее эктоморфному соматотипу. Различия в частотах между крайними соматотипами у мальчиков составили 5,5%, у девочек- 13,0%.
Выводы
Установлено наличие неудовлетворительного уровня здоровья у детей и подростков на современном этапе. У школьников в возрасте от 7 до 15 лет уменьшается частота встречаемости здоровых учащихся и увеличивается доля детей и подростков с хроническими заболеваниями. Негативные тенденции в состоянии здоровья у девочек прогрессируют в большей мере, чем у мальчиков, что свидетельствует о повышенном давлении на них факторов внешней среды. Девочек с хроническими заболеваниями среди детей и подростков больше, чем мальчиков. Наибольшее беспокойство вызывает состояние здоровья девочек 15 лет.
Выявлено снижение уровня здоровья школьников в столице, относительно подростков, проживающих в городе с меньшей численностью населения, что является отражением повышенного давления среды на детский организм в условиях большого города. В районном центре с более размеренным темпом жизни населения частота встречаемости практически здоровых подростков выше. В столице, городе с большей численностью населения, условия жизни предъявляют повышенные требования к функционированию организма подростков, увеличивая риск развития хронической патологии, что проявляется в более высокой частоте встречаемости у них хронических заболеваний.
Типы соматической конституции, встречающиеся в норме, у детей в возрасте 7-15 лет слабо коррелируют с группой здоровья. Наибольшее снижение частоты встречаемости школьников с хроническими заболеваниями зафиксировано среди детей и подростков эктоморфного соматотипа, в мезоморфной группе она увеличивается, в эндоморфной - является максимальной. Доля школьников, не имеющих отклонений в состоянии здоровья, увеличивается в обратном направлении: от эндоморфной когорты к эктоморфной.
Литература
- 1. Лисицын, Ю. П. Общественное здоровье и здравоохранение / Ю. П. Лисицын. - 2-е изд. - М.: ГЭОТАР-Медиа, 2010. - 512 с.
- 2. Рост и развитие ребенка / В. В. Юрьев [и др.]. - 3-е изд. - СПб.: Питер, 2008. - 272 с.
- 3. Сурмач, М. Ю. Качество жизни подростков Республики Беларусь: связь со здоровьем / М. Ю. Сурмач. - Гродно: ГрГМУ, 2013. - 228 с.
G. SKRIGAN, V RADYGINA
ANTHROPOLOGICAL ASPECTS OF HEALTH OF CHILDREN AND ADOLESCENTS
Department of Bases of Special Pedagogics and Psychology, Belarusian State Pedagogical University named after Maxim Tank, Minsk, Belarus
The authors studied the health of children and adolescents based on the distribution by groups of health. The features of the dynamics of the health of school children from 7 till 15 years, addressed the differences according to gender and type of somatic constitution. Mapped to the health of adolescents and the capital of the district center. Revealed negative dynamics in the health status of children from 7 to 15 years, more pronounced in girls. Adverse changes in health status to a greater extent in large cities.
Поступила 31 марта 2015 г.
УДК 616-007-053.1+616-001.2
У. ВЕРЦЯЛЕЦК1
ПРЫРОДЖАНЫЯ ПАРОК! РАЗВЩЦЯ ДЗЯЦЕЙ У РОВЕНСКАЙ ВОБЛАСЦ1 УКРА1НЫ
МБФ «OMHl-сетка для дзяцей», Kiey, Украша
Дадзенае папуляцыйнае эшдэм!ялапчнае даследаванне паказвае, што ча-стата прыроджаных парокау развщця у дзяцей Ровенскай вобласщ Украшы з’яуляецца адной з самых высотах у Еуропе. Вобласць знаходзщца у 200 км ад Чарнобыльскай АЭС, а яе пауночная частка, рэпён, ям належыць да Палесся, значна забруджана радыяцыяй. Частоты асобных парокау развщця у Палсса статыстычна вышэй, чым у шшых частках вобласщ. Шлотнае даследаванне памеру галавы пры нараджэнш наказала, што значэнне статыстычна даклад-на менш як у хлопчыкау, так i у дзяучынак, народжаных у адным з палесмх раёнау, у параунанш з нованароджаным! у абласным цэнтры.
Ключавыя словы: прыроджаныя паром развщця, памеры галавы, нова-народжаныя, Чарнобыльская АЭС, Палессе, Украша.
Уводзшы
У 2000 г. наша каманда начала м!жнародную праграму з мэ-тай стварэння папуляцыйнага рэестра ycix нованароджаных у Ровенскай вобласщ, якая знаходзщца на адлегласщ 200 км на захад ад Чарнобыльскай АЭС. Мэтай гэтай праграмы быу i за-стаецца манпорынг папуляцыйных частот прыроджаных ана-малш. Гэтэ артыкул - вышк анал!зу даных, сабраных на праця-гу 2000-2011 гг.: уключаны анал!з зместу 137Cs, назапашанага у аргашзме цяжарных жанчын, параунанне частаты прыроджаных анамалш у Ровенскай вобласщ з ix частатой у крашах Еуропы. Нашы папярэдщя працы грунтавал!ся на даных, сабраных на працягу 2000-2002 i 2000-2006 гг. [3, 9], анал!з як!х дазвол!у зрабщь выснову, што на забруджаных Чарнобыльскай радыяцыяй тэрыторыях наз!раецца устойл!вае павышэнне частаты прыроджаных парокау. Пауночная палова Ровенскай вобласщ, Ровенскае Палессе у значнай ступен! забруджана радыяцыяй (мал. 1). Пакрытыя лясам! i балотам! палесюя тэрыторьп геалапчна адрозщваюцца ад урадл!вых раунш пауднёвай част-цы Ровенскай вобласщ. Палеская глеба пераносщь больш радыеактыуных элемснтау у раслшы. Таму ix утрыманне у драушне, гародшне, малацэ i шшых прадуктах, як!я спажывае мясцовае насельнщтва, з’яуляецца вялпбм у параунанш з аналапчным! прадуктам! на шшых тэрыторыях з таюм жа узроунем радые-актыунага забруджвання глебы. «Гарачыя плямы» высокай
Regions
О Pot issia soils
- ? Designated Chomobyl impacted zones
- ? nonPol issia
e Nuclear power plants
O30 km radius
zones
? Rivne city (provincial capital)
Distant Pol issia Counties
I Zarichne
- 2 Dubrovytsia
- 3 Rokytne
Other sites
V - Volodymyrets County
К Kuznetsovsk city - NPP
О Ostroh County
Kh - Netishyn city Khmelnytsky-NPP a. b. c Rivers Prypiat, Styr and Horyn
Мал. 1. Схсматычны малюнак рэпснау Украшы, забруджаных радыяцыяй пасля Чарнобыльскай катастрофы (a) i характарыстыю Ровенскай вобласщ (б)
радыеактыунай забруджанасщ расюданы па Палесс!, а сезонныя паводю i частыя лясныя пажары пераразмяркоуваюць радые-нуюпды. Частыя паводю, лясныя пажары i м!грацыя дзтх жывёл з’яуляюцца дадатковым! фактарамц яюя ускладняюць геаграф!чную катэгарызацыю радыеактыунага забруджвання. Ровенскае Палессе адносщца да найболыи забруджаных рэпёнау Украшы [11-13].
Палешук! - карэннае насельшцтва Палесся - маюць усе прыкметы папуляцыйнага 1залята. Даследаванне папуляцый-ных !залятау, яюя знаходзяцца пад уплывам таюх катастроф, як Чарнобыльская, можа быць асабл!ва шфарматыуным [15]. 1ндэк-сам!, яюя дазваляюць зрабщь такую выснову па паляшукам, з’яуляюцца кластары прозв!шчау (або частата !заномп), харак-тэрных на пэуных тэрыторыях. Частата !заномп з’яуляецца ускосным шдыкатарам кроународнасных шлюбау (тэта значыць шлюбау пам!ж генетычна роднасным! парам!) [4, 27]. Акрамя Чарнобыля у Ровенскай вобласщ ёсць дадатковыя патэнцыйныя крышцы радыяцьп - дзве атамныя электрастанцьп аднолькавага тыпу. Укаранёная у Ровенскай вобласщ праграма машторынгу прыроджаных парокау ажыццяуляецца на аснове м!жнародных стандартау, яюя выкарыстоуваюцца ЕУРАКАТ (кансорцыум 38 еурапейсюх сютэм машторынгу прыроджаных парокау). Пры-мяненне стандартау i партнёрства з ЕУРАКАТ дазваляе парау-ноуваць частату прыроджаных парокау у Ровенскай вобласщ з частатой у крашах Еуропы.
Матэрыялы и метады даследавання
У Ровенскай вобласщ амаль 70% цяжарных жанчын прахо-дзяць ультрагукавое даследаванне плоду. Дазвол на правядзенне перапынення цяжарнасщ пасля 12-га тыдня прадастауляецца спецыяльнай камкляй, выпадю мёртванароджанняу перагляда-юцца нашай камандай. Жыванароджаныя дзещ аглядаюцца неанатологам. Дзещ з вщавочным! прыроджаным! парокам! наз!раюцца лекарамьпедыятрамц болыпасць таюх дзяцей аглядаюцца лекарамьгенетыкам! нашай каманды. Усе анамалп, ды-ягнаставаныя да 1 года жыцця, заносяцца у рэестр i кадуюцца згодна з патрабаванням! як Мшютэрства аховы здароуя Украшы, так i БУРАК АТ. Прыведзеныя у таблщах частоты, кал! пра тэта не наказана асобна, пал!чаны на 10 000 жыванароджаных. У 2002 г. па вышках двухгадовага наз!рання стала вщавочным, што некаторыя прыроджаныя парок! сустракаюцца часцей у Палесюм рэпёне Ровенскай вобласщ. 3 тых часоу тэты кан-траст не змяшуся [3, 9, 28]. 3 1986 г. карэннае насельшцтва Па-лесся працягвае спажываць прадукты i выкарыстоуваць драу-шну з радыеактыуным! элементам! для ацяплення жылля i прыгатаулення ежы. Адпаведна, усе жыхары Палесся знахо-дзяцца пад дзеяннем радыяцьп, а большая частка насельшцтва была i застаецца пад так!м дзеяннем з моманту ix зачацця бацькам!, на як!х таксама уплывала радыяцыя.
Тэратагенам з’яуляецца любы фактар навакольнага асярод-дзя, як! можа выклшаць парушэнш развщця, як функцыяналь-ныя, так i структурныя. Ва Украше акрамя радыяцьп яшчэ ад-ным тэратагенам з’яуляецца алкаголь. Абодва гэтыя тэратагены могуць быць прычынай прыроджаных анамалш, напрыклад цяжкай або м!шмальнай мшрацэфалп (памяншэнне акружнасц! галавы). Каб унесщ дакладнасць у тэта пытанне наша праграма пастаянна праводзщь даследаванш тэратагеннасщ алкаголю. Мы з’яуляемся партнёрам! шщыятывы па даследаванш алка-гольнага спектру фетальных парушэнняу М!жнароднай прагра-мы пры падтрымцы Нацыянальнага шстытута алкагольнай залежнасщ i алкагал!зму ЗША (CIFASD). 1нщыятыва CIFASD у Ровенскай вобласц! уключае скрышнг цяжарных жанчын на ужыванне алкаголю, а таксама ацэнку патэнцыйнага уздзеяння алкаголю на развщцё ix дзяцей [5]. Адначасовы скрышнг цяжарных жанчын на ужыванне алкаголю падчас цяжарнасщ i шшых аспектау ix ладу жыцця паказау, што у Палесс! у 76% гаспадарак для падрыхтоук! ежы i ацяплення жылля выка-рыстоуваюць мясцовую драушну, што выклжае удыханне ра-дыеактыунага дыму дарослым! i ix дзецьм!. Сем’! таксама выка-рыстоуваюць драуняны попел, каб угнойваць глебу на зямель-ных участках. Тэта прыводзщь да пастаяннага назапашвання радыенуклщау у вышку спажывання вырашчанай там агародшны людзьм1 i хатняй жывёлай. Цяжарныя жанчыны дапамагаюць зб!раць ураджай, выконваючы лёгкая працы, такая, як спальван-не бульбоушка, якое месцщь 137Cs i 90Sr, як!я, у сваю чаргу, па-дымаюцца у паветра i удыхаюцца з дымам (табл. 1). А дно з адрозненняу цэз!ю i стронцыю заключаецца у тым, што цэзш, як правша, абсарбуецца i звязваецца у аргашзме, але выводзщца з-за адносна каротю тэрм!н - на працягу аднаго года. У адроз-ненне ад цэз!ю, стронцый лёгка абсарбуецца эмбрыёнам, плодам i дзщем i звязваецца у аргашзме ткашнамц яюя у норме звязва-юць кальцый (костк1, зубы), застаючыся фактычна на працягу усяго жыцця. Мясцовыя малако, сыр i бульба з’яуляюцца асноу-HbiMi прадуктам! харчавання у Палессц як1я забруджаныя ра-дыеактыуным! элементам!, што перайшл! з глебы i раслш. Мяса, мёд i шшыя прадукты таксама забруджаны радыенуклщамй Мы выл!чылц што сярэдняе штодзённае спажыванне 137Cs цяжар-ным! жанчынам! у Палесс! складае 268 Бк (бексрэль - адзшка радыеактыунасщ, адзш радыеактыуны распад ядра атама у секунду). Самая высокая штодзённая бяспечная доза, устаноуленая Мшютэрствам аховы здароуя Украшы для дарослых складае 210 Бк [4]. Так што дзещ значна болыи адчувальныя да радыя-цыйнага пашкоджання, верхняя бяспечная мяжа для асоб, ма-ладзейшых за 15 гад оу, афщыйна складае 3700 Бк, а для дарослых - 14800 Бк. Верхняя мяжа для эмбрыёна-плоду павшна быць яшчэ шжэй, але яе афщыйнае значэнне яшчэ не установлена.
Таблща 1. Радыеметрыя сухога бульбоушка з Ровенскага Палесся
|
Проба |
Вымярэнне |
||
|
90Sr, Бк/кг |
l37Cs, Бк/кг |
||
|
першае |
пауторнае |
||
|
А |
43,4 ± 17,2 |
46,8 ±21,4 |
88,3 ± 36,4 |
|
В |
49,9 ± 17,9 |
32,1 ±24,1 |
63,6 ±39,3 |
|
С |
41,3 ± 19,9 |
46,4 ± 19,2 |
24,0 ±22,0 |
|
D |
82,3 ±21,3 |
72,2 ± 20,0 |
- |
|
Е |
88,3 ±23,1 |
84,4 ± 28,1 |
46,1 ± 34,6 |
|
F |
95,6 ±23,1 |
143,2 ±29,6 |
- |
|
G |
327,2 ± 86,6 |
87,3 ±25,1 |
54,8 ±31,4 |
Кал! кажуць аб б!ялаг!чнай рызыке уздзеяння радыяцьп, выкарыстоуваюць тэрмш м!л!з!верты (мЗв). Тэта адзшка вымя-рэння разл!чвасцца складаным шляхам i грунтуецца на некато-рых здагадках i ацэнках. Замест выкарыстання мЗв у нашим артикуле мы вырашыл! падаваць даныя аб назапашанай целам радыяцьп (WBC) у Бк (бекерэлях). Мы правял! анал!з вымярэн-ня шкарпараванага 137Cs у 9046 цяжарных жанчын, яюя пражы-ваюць у Ровенскай вобласц!. Як наказана шжэй, сярод 1156 цяжарных жанчын з трох пауночных раёнау Ровенскай вобласц! 48% мел! узровень WBC у бскерэляу вышэй бяспечнай мяжы, якая установлена Мш!стэрствам аховы здароуя для асоб, мала-дзейшых за 15 гадоу (табл. 2). Насупраць, амаль усе цяжарныя жанчыны, як!я пражываюць у Ровенсюм раёне (за Палессем) не мел! перавышэння узроуню шкарпараванага у аргашзме 137Cs (мал. 2).
Таб/пца 2. Вышкч вымярэння узроуню шкарпаравага 137Cs у пацыентау Ровенскага абласнога клппчнага лячэбна-дыягнастычнага цэнтра
|
Катэгорыя насслыпцтва |
Далёкае Палессе(а) |
Блгзкас Палессе(Ь) |
Не-Палсссс(с) |
|
Цяжарныя жанчыны((1): усяго, чал. са узроунем шкарпаравага 137Cs вышэй за норму Бк(с) (%) |
|
|
|
|
Дзещ(Г): усяго, чал. са узроунем шкарпаравага 137Cs вышэй за норму Бк(е) (%) |
|
|
|
|
Дарослыя людз!(0; усяго, чал. са узроунем шкарпаравага 137Cs вышэй за норму Бк(е) (%) |
|
|
4325 |
3 а у в а г а: (а) уключана тры пауночныя раёны Палесся; (Ь) уключаны астатшя (чатыры) расны Палссся; (с) уключаны усе шшыя раёны, акрамя наяуных у пунктах (a) i (b); (d) цяжарныя жанчыны, яюя прыйшл! на прэна-тальнай УГД у Ровенск! абласны юпшчны лячэбна-дыягнастычны цэнтр (2008-2011 гг.) i пагадз!л!ся прайсщ вымярэнне; (е) афщыйныя межы (нормы) -3700 i 14800 Бк 137Cs для дзяцей ва узросце да 15 гадоу i дарослых адпаведна; (f) даныя 2000-2011 гг.
Мал. 2. Рэпён пражывання i узровень шкарпаравальнай 1ян1завальнай радыяцьп (l37Cs, Бк) сярод 9146 цяжарных жанчын Ровенскай вобласщ (2008-2012 гг.) Знак ( ) паказвае афщыйную верхнюю мяжу для дзяцей ва узросце да 15 гадоу (3700 Бк) згодна з Пастановай Кабшета мЫстрау Украшы ад 23 лй пеня 1991 г. № 106 [6]. Апошгпя пяць правых калонак паказваюць, што усе жанчыны з высоты! узроуням! шкарпараванага l37Cs жывуць на Палесс!
Адна з самых значных прыкмет негатыунага уздзеяння радыяцьп на эмбрыён праяуляецца як анэнцэфал!я (адсутнасць кас-цей зводу чэрапа i паушар’яу мозга) або м(крацэфал(я, якую мы вызначаем як значнае памяншэнне акружнасщ галавы (тры стандартных адхыенш шжэй за норму для пэунага полу i пэунага узросту). Мы выявгп, што частата мшрацэфалп у Палесс! статы-стычна вышэй, чым у не-ПалессЁ Дакладнасць вызначэння азна-чае, што мы не ул!чваем легк(я ступеж гэтай анамалп. Каб запоунщь тэты прабел, была вымерана акружнасць галавы пры нараджэнш ycix нованароджаных дзяцей у адным з раёнау Палес-ся i горадзе Роуна, яю не знаходзщца на ПалессЁ Памер акружнасщ галавы пры нараджэнш у дзяцей з Палескага раёна статы-стычна дакладна меншы, чым у горадзе Роуна.
Адносна алкаголю, мы зрабы! выснову, што хутчэй за усё ён не з’яуляецца прычынай высокай частоты мшрацэфалп або па-мяншэння акружнасщ галавы пры нараджэнш на ПалессЁ Анал1з ужывання алкаголю цяжарным! жанчынам! паказвае, што у Палессе жанчыны nuii статыстычна дакладна менш, чым у не-Палесс! (табл. 3). Таюм чынам, частата фетальнага алка-гольнага сшдрому у Палессе не вышэй, чым у не-Палессг
Таблща 3. Спажыванне алкаголю цяжарным! жанчынамц %
|
Месца жыхарства |
Жанчыны |
Ужыванне алкаголю* |
OR |
р |
CL |
|
Палессе |
852 |
13 (1,53) |
— |
— |
— |
|
не-Палессе |
1417 |
67 (4.73) |
0,31 |
<0,001 |
0,16; 0,58 |
|
г. Роуна |
566 |
36 (6,36) |
0,23 |
<0,001 |
0,11; 0,45 |
|
г. Хмялыпцк! |
1062 |
47 (4,43) |
0,33 |
<0,001 |
0,17; 0,63 |
- *Тэрмш «Ужыванне алкоголю»; азначае ужыванне алкаголю да або пад-час цяжарнасц! у колькасщ не менш > 5 стандартных напояу (sd), 3 разы, або 3-4 sd 4 разы, щ 1-2 sd, > 10 раз, щ амаль штодзённае спажыванне невялжай колькасщ алкаголю, або станоучы адказ не менш чым на два з наступных пытанняу: «на працягу апошняга года» (А) «ваши знаёмыя (члены сям’!) казал! вам пра нешта, што вы сказал! щ зраб!л! падчас алкагольнага ап’янення, што вы не памятаеце?»; (В) «ц! у вас ёсць сябры (сваяк!), як!я занепакоеныя тым ui скардзяцца на тое, што вы вышваеце?»; (С) «щ вы рашцай вышваеце крыху алкаголю, каб супакощь нервы або палепшыць самаадчуванне?»; (D) «щ вы задумвалюя над тым, што вам трэба паменшыць ужыванне алкаголю?»; (Е) «людз! раздражняюць вас крытыкай вашага ужывання алкаголю?»; (F) «щ адчуваеце вы в!ну за ужыванне алкаголю?».
- 3 а у в а г а: даныя Ровенскай вобласщ (2009-2010 гг.) i горада Хмяльнщк! (2010-2011 гг.).
BbiniKi i ix абмеркаванне
Дыяпазон прыроджаных парокау чалавека досыць шырокй Папуляцыйная частата некаторых з ix добра вядома. Да таюх анамалш (ix яшчэ называюць сннальны.хп) адносяцца сшдром Дауна, расколша вусны з/без расколшы нёба. Частата i палавыя суадносшы гэтых двух сшнальных анамалш на Палесш i не-Палесш не адрозшваюцца ад паказчыкау у Еуропе (табл. 4).
Акрамя мшрацэфалп пэуная частка анамалш у Ровенскай вобласщ сустракаецца стабыьна часцей, чым у Еуропе, а у межах вобласщ - часцей у Палесс! у параунанш з не-Палессем. Так1м1 анамал!ям! з’яуляюцца - зрослыя двайняты (таксама вя-домыя як «с!ямск!я двайняты»), тэратомы (прыроджаныя пухлшы, яюя часцей за усё размешчаны у крыжава-хваставой вобласщ) i недахопы неуральнай трубкь Болып за тое, усе гэтыя анамалп пераважна распаусюджаны сярод асоб жаночага полу (табл. 5).
Пасля папярэдняга даследавання акружнасщ галавы пры нараджэнш ycix нованароджаных дзяцей аднаго з Палесюх раёнау, мы правял! яшчэ адно у друпм Палесюм раёне. Вынш апынулкя фактычна аднолькавымп Як паказана на мал. 3, у друпм Палесюм раёне абводы галавы пры нараджэнш дзяцей кожнага полу таксама статыстычна дакладна менш, чым у на-роджаных у не-Палесюх раёнах.
У сувяз! з сур’ёзным! патэнцыйным! наступствам! вышэй-прыведзеных наз!ранняу - а м!крацэфал!я i памяншэнне акружнасщ галавы могуць быць звязаны з кагштыунай недастатковас-цю - патрэбны далейшыя усебаковыя даследаванш.
ШматлЫя навукоуцы л!чаць, што вышэйзгаданыя анамалп з’яуляецца «бластапатыямЬ (анамал1ямц што ёсць у бластул або аплодненай яйцаклетю да таго, як яна ператворыцца у эмбрыён i 1мплантуецца у матку). Апошшя даследаванш у галше малеку-лярнай эмбрыялогп даюць падставу л!чыць, што любыя прычы-ны затрымю развщця аплодненай яйцаклеткц таюя, як зшжэнне тэмпературы пры дапаможных рэпрадуктыуных тэхналопях або затрымка, звязаная з радыяцыйнай паразай, могуць скон-чыцца падваеннем Boci эмбрыёна i выклшаць з’яуленне двайнят або таюх бластапатый, як анэнцэфал!я. Апошшя даследаванш паказваюць, што жаночы эмбрыён дасягае стандартных этапау развщця пазней, што можа рабщь яго болыи уразл!вым да мехашзмау, як!я прыводзяць да таюх «бластапатый», яюя наз!раюцца у Ровенскай вобласщ. Каштоунасць гэтых гшотэз заключаецца у тым, што яны прадастауляюць ушфшаваныя паняцщ, яш можна праверыць i яш могуць дапамагчы знайсщ
Таблща 4. Папуляцыйная частата неуральных i шшых парокау (нешдывщау з парокам!) на Палессч, рэпёнах Ровенскай вобласщ, якдя не адносяцца да Палесся, i шшых рэпёнах Еуропы*
|
Катэгорыя<а) |
Колькасць народжаных |
NTD |
MIC |
mOPH |
CTW |
BLEXTR |
ом |
GSTR |
CL/P |
DS |
|
Палессе (2000-2011) |
89 680 |
24,42 (49) |
6.24 |
3.35 |
0,50* |
1,12 |
4,01 (36) |
2.34 |
10,04 |
15,05 |
|
не-Палессе (2000-2011) |
90 879 |
16,95 (68) |
4.40 |
1.10 |
0,50* |
0,55 |
3,96 (56) |
2,86 |
10,89 |
14,19 |
|
Рэестр БУРАК АТ (2005-2011)(Ь> |
||||||||||
|
Пауночная Анппя (Вял!кабрытан!я) |
233 134 |
14,41 (79) |
1,46 |
0,73 |
0,39 |
0,99 |
3,52 (51) |
5,88 |
10,90 |
22,86 |
|
Уэльс (Вял!кабрытан!я) |
243 992 |
14,02 (82) |
4,75 |
1.52 |
0,29 |
0,70 |
4,06 (55) |
5,94 |
10,94 |
22,91 |
|
Парыж(Францыя) |
187 658 |
12,26 (87) |
2,61 |
1,07 |
0,16 |
1,39 |
6,23 (72) |
1,44 |
7,99 |
43,06 |
|
Усходш М1длендс i Пауднёвы Иоркшыр (Вял!кабрытан!я) |
510 172 |
11,92 (76) |
0,92 |
0,33 |
0,27 |
0,86 |
3,80 (55) |
5,21 |
8,96 |
19,25 |
|
Далша рак! Тэмза (Вялжабрыташя) |
209 508 |
11,41 (83) |
1,00 |
0,76 |
0,24 |
0,57 |
5,20 (65) |
2,82 |
9,07 |
27,45 |
|
Уэссэкс (Вялжабрыташя) |
206 120 |
11,30(90) |
1,31 |
0.63 |
0,39 |
0,58 |
3,06 (65) |
4,85 |
10,96 |
27,70 |
|
Пауднева-заходняя Анппя (Вялшабрыташя) |
343 636 |
11,09 (83) |
4,51 |
1,08 |
0,17 |
0,90 |
3,84 (62) |
4,37 |
8,79 |
27,97 |
|
Кра!на Баскау (1спан!я) |
145 543 |
10,72 (87) |
3.78 |
1,37 |
0,14 |
0,69 |
4,74 (78) |
2,27 |
5,57 |
34,08 |
|
Нарвепя |
425 676 |
9,44 (74) |
0,52 |
0,70 |
0,07 |
0,54 |
2,84 (60) |
3,45 |
12,4 |
19,52 |
|
Антвэрпэн (Бельгия) |
142 953 |
9,16(56) |
3,15 |
0,98 |
0,07 |
0,70 |
1,89 (37) |
1,47 |
11,47 |
14,41 |
|
Ено (Белыпя) |
89 533 |
8.94(85) |
2,12 |
0.45 |
0,00 |
0,45 |
1.90(71) |
1,68 |
11,50 |
20,55 |
|
Пауночныя Шдэрланды |
125 207 |
8,71 (63) |
3,03 |
1,28 |
0,00 |
1,28 |
2,48 (48) |
1,60 |
13,18 |
17,97 |
|
Велькопольска (Польша) |
233 615 |
7,28 (-) |
1,24 |
0,94 |
0,26 |
0,34 |
1,76 (-) |
1.37 |
8,78 |
14,25 |
|
Рэпён Валенсия (1спашя) |
267 408 |
6,47 (76) |
4,11 |
1,05 |
0,22 |
0,56 |
0,79 (14) |
1,27 |
5,12 |
22,14 |
|
Дублш (Трландыя) |
181 814 |
6,00 (-) |
2,64 |
1,05 |
0,00 |
0,66 |
2,15 (-) |
2,37 |
6,99 |
24,04 |
|
Таскана (1тал1я) |
213 237 |
6,00 (77) |
0,66 |
0,70 |
0,09 |
0,38 |
2,16 (78) |
1,03 |
4,97 |
20,17 |
|
Угоршчына |
672 229 |
5,89 (66) |
1,87 |
1,16 |
0,10 |
0,54 |
1,53 (45) |
0,97 |
7,69 |
16,18 |
|
Эмипя Раманья (1тал1я) |
286 228 |
5,38 (68) |
1,68 |
1,19 |
0,03 |
0,59 |
1,75 (52) |
0,87 |
7,37 |
20,54 |
- *Агульная частата у Ровенскай вобласц! (дзевяць выпадкау). Дания прыведезены з працы [3].
- 3 а у в а г а: (а) Скарачэнш: NTD - недахопы неуральнай трубкц MIC - м!крацэфал1я; тОРН - нкраафтальм1я; CTW - зрослыя двайняты; BLEXTR - экстраф!я мачавой бурбалкц ОМ - амфалацэле; GSTR - гастрашьгйс; CL/P -расколша вусны з/без расколшай(ы) нёба; DS - синдром Дауна; ЕУРАКАТ - Еурапейсм манггорынг прыроджаных анамалш. Калонка «Колькасць нараджэнняу» уключае аднаплодныя i шматплодныя роды, жива- i мёртванароджа-ных; выключаны перапынення цяжарнасщ; усе рэестры (уключаючы Палессе/не-Палессе) ул!чваюць колькасць парокау (не дзяцей) - адно i тое ж дзщя можа быць пал!чана у некальк!х катэгорыях недахопау; (Ь) уключаны даныя, атрыманыя 25 снежня 2013 г.
Таблща 5. Колькасць i частата на 10 000 жыванароджаных прыроджаных анамалш, выяуленых у асобных шдывщау, народжаных у 2000-2009 i 2000-2011 гг. у двух рэпёнах Ровенскай вобласщ Украшы
|
Катэгорыя |
Палессе |
Частата |
не-Палессе |
Частата |
Палессе vs. не-Палессе, 2000-2011 гг. |
||||
|
Жыванароджанш |
(72 379) |
89 170 |
- |
(73 058) |
90 315 |
- |
P-value |
OR |
CL |
|
NTD: крашальныя недахопы . сшннамазгавая грыжа энцэфалацэле |
|
|
|
|
|
|
< 0,001 <0,05 <0,01 n/s |
|
|
|
М)крацэфал)я |
(44) |
54 |
(6,1) 6,1 |
(24) |
39 |
(3,3) 4,3 |
<0,05 |
1.67 |
0,93; 3,07 |
|
М)краафтальм)я |
(18) |
21 |
(2,5) 2,4 |
(6) |
7 |
(0,8) 0,8 |
<0,01 |
3,04 |
1,16; 9,35 |
|
Амфалацэле |
(13) |
23 |
(1.8) 2,6 |
(25) |
29 |
(3.4) 3,2 |
n/s |
- |
- |
|
Гастрашыз)с |
(17) |
21 |
(2.3) 2.4 |
(23) |
26 |
(3.1) 2.9 |
n/s |
- |
- |
|
Экстраф)я мачавой бурбалн) |
(8) |
9 |
(1,1) 1,0 |
(5) |
5 |
(0,7) 0,6 |
п/с |
- |
- |
|
Зрослыя двайняты |
(2) |
2 |
(n/с) п/с |
(5) |
6 |
(0.7) 0.7 |
п/с |
- |
— |
|
Тэратома |
(7) |
7 |
(1,0) 0,8 |
(4) |
5 |
(п/с) 0,6 |
п/с |
- |
— |
|
Слгнальныя анамалп: расколша вусны з/без расколшай неба сшдром Дауна |
|
|
(9,3) 8,9 (14,0) 15,1 |
|
|
|
n/s n/s |
- |
- |
1
Уключаны выпади) анэнцэфалп i крашарах)шыз!су.
2
Уключаны недахопы у шыйным, грудным, паясшчным i крыжавым аддзелах пазваночшка.
- 3 а у в а г i:
- 1. Даныя за 2000-2009 гг. прыведзены з працы [3].
- 2. Скарачэнш: п/с - не выл)чалася; n/s - статыстычна нязначнае; NTD - заганы неуральная труби); з/без (щ без).
а
OFC (cm)
б
Мал. 3. Акружнасць галавы (OFC) пры нараджэнш жыванароджаных дзяцей у 2000-2009 гг. ад аднаплодных цяжарнасцей. Чорныя i шэрыя лшп паказва-юць BbiniKi вымярэнняу у Валадз1мярэцк1м раёне (без горада Кузнецоуск) Ро-венскага Палесся (a) i у не-Палеск!х раёнах (без горада Роуна, Ровенскага i Астрожскага раёнау) (б). Паказаны кантраст вымярэнняу акружнасщ галавы у двух рэпёнах статыстычна дакладны. Выключэнне з анал!зу дзяцей, наро-джаных у горадзе Роуна i Ровенсюм раёне, зроблена на падставе гетэрагеннасщ населыпцтва у гэтай частцы вобласщ сапраудныя прычыны i мехашзмы узшкнення «бластапатый», зарэпстраваных у Палесс! [3].
Адзш з доказау значнага уплыву Чарнобыльскай катастрофы на украшцау адлюстроувае драматычныя зшжэнне нараджаль-насщ, якое можна ацанщь праз 28 гадоу пасля трагедьп (мал. 4). Не усе м!жнародныя аргашзацьп звязваюць павышэнне частоты прыроджаных анамалш з наступствам! Чарнобыльскай катастрофы. Так, М!жнароднае агенцтва па выкарыстанш ядзернай энергп (IAEA) сцвярджае, што «з-за адносна шзюх доз для жыхароу забруджаных тэрыторый няма доказау або верагоднасщ зшжэння нараджальнасщ ... няма доказау уплыву на колькасць мёртванараджэнняу, адмоуныя вышк! цяжарнасщ, ускладненш цяжарнасщ щ агульны стан здароуя дзяцей. ...Умеранае, але па-стаяннае павел!чэнне частаты прыроджаных анамалш... можа быць растлумачана паляпшэннем справаздачнасщ, а не дзеяннем радыяцьп» [10]. Тэта сцвярджэнне не грунтуецца на юнуючых даследаваннях у рэпёнах, пацярпелых ад Чарнобыля, затое яно грунтуецца на папярэдшх даследаваннях у XipaciMe i Нагасаю, спонсарам правядзення яюх выстушла Кам!с!я па дапамозе ах-вярам атамнай бамбардз!роук! (скарочана - АВСС). Адрозненне памтж дзеяннем радыяцьп XipaciMbi-HaracaKi i Чарнобыля скла-даецца у тым, што радыяцыйнае уздзеянне атамных бомбау было знешшм, штэнс!уным, але кароткачасовым, а рэшткавая радыяцыя практычна роуная нулю. Радыяцыйнае уздзеянне Чарнобыля - унутранае, шзкай штэнс!унасщ, але дзейшчае па-стаянна з 1986 г. Установлена, што уплыу радыяцьп на здароуе назапашваецца з часам (штодня сярэднестатыстычнай цяжарнай жанчынай шкарпаруецца менш за 250 Бк, а для яе дзщящ пры дасягненш узР°сту 25 гадоу тэта л!чба складзе больш за 2 200 000 Бк). 1ншым! словам!, усё большая частка бацькоу сама знаходзыася пад уплывам радыяцьп ад свайго зачацця. Прадба-чачы скептычнае успрыманне нашых справаздач, мы можам прадставщь дакументаваныя фактычныя наз!ранн!, дастаткова дэтал!заваныя, каб шшыя магл! уключыцца у альтэрнатыуны анал!з i !нтэрпрэтацыю вышкау [3]. У наш артыкул 2014 г. мы уключыл! агляд даследаванняу Х!рас!мы-Нагасак!, спансава25000
0
У ” И ? Н Н Н И ? ? В = § ® § s § § § § ® ° ° ° Year
- •livebirths and stillbirths included
- • Chornobyl disaster
Мал. 4. Штогадовая нараджальнасць у Ровенскай вобласщ i Палесюм рэпёне
них АВСС, ЯШ мел! мэтай выявщь генетычныя анамалп, нетэ-ратагеннае уздзеянне атамных выбухау [3]. Гэтыя даследаванш не был! папуляцыйным! i пачал!ся амаль праз пяць гадоу пасля атамных выбухау. Был! даследаваны дзец!, як!я не знаходз!л!ся пад уплывам радыяцьп,! чые бацьк! был! апрамененыя выбухам! i перажыл! галадоуку пасля ix. Даследаванш наказал!, што уздзеянне радыяцьп на бацькоу не было статыстычна дакладна звязана з больш высокай частатой прыроджаных парокау у ix нашчадкау [16-18]. Мы таксама ведаем пра дзве серы! даследаванняу, як!я был! сфакус!раваны на прыроджаных пароках у дзяцей жанчын, як!я был! цяжарныя падчас выбухау. Першае з ix уключала 205 дзяцей амаль пящгадовага узросту, на як!х ра-дыяцыя ад выбухау дзейшчала ва унутрывантробны псрыяд развщця. Кл!шчныя агляды без адначасовай кантрольнай трупы паказал!, што 24 (12%) дзяцей мел! анамалп, сярод як!х было 6 (3%) выпадкау мшрацэфалп, асацыяванай з разумовым! засму-чэнням! [21]. 1ншая серыя даследаванняу была сфакус!равана на разумовай адсталасщ. Справаздачы гэтых даследаванняу даюць шфармацыю аб мшрацэфалп, але не паказваюць спадарожныя анамалп [14, 25, 29; 19, 20; 22]. Падвопытная трупа налгчвала 1613 дзяцей, на як!х радыяцыя падзейшчала на розных тэрмшах гестацыйнага узросту. Значны уплыу радыяцьп быу выяулены у дзяцей, у як!х дзеянне радыяцьп прыйшлося на 8-15-ы i 16-25-ы тыдш пасля авуляцьп, а менав!та, зшжэнне кагштыуных функ-цый, значнае разумовае адставанне i памяншэнне памеру галавы, або сапраудная м!крацэфал!я. На Палесс! радыяцыя дзейшчае праз удыханне i ужыванне з ежай, а радыеактыуныя элементы у момант трапляюць у крывацёк, сыкавальныя эмбрыяналь-ныя ткашны, як!я хутка разв!ваюцца. Лайчна зрабщь выснову, што высокая частата анэнцэфалп, мшрацэфалп i мжраафтальмп i задакументаваны доугачасовы уплыу шзк!х доз унутранай радыяцьп на эмбрыёны у Палессе маюць прычынна-вышковыя сувяз! i эффект, а гэтую гшотэзу варта правяраць наступным! даследаваннямь
Яшчэ болып у карысць гэтай гшотэзы кажуць наз!ранш, зро-бленыя неузабаве пасля Чарнобыльскай катастрофы 1986 г. Се-рыя кл!шчных знаходак паказала павышэнне частаты прыро-джаных анамалш, асабл!ва анэнцэфалп, хоць важнасць гэтых даных была перагледжана i перакрэслена анал!зам, праведзе-ным членам! ЕУРАКАТ. Вышк! ix даследаванняу паказал!, што частата прыроджаных парокау сярод аддаленага ад Чарнобыля насельшцтва Заходняй Еуропы не з’яулялася павышанай [7]. Па уздзеянш !яшзавальнай радыяцьп ад двух атамных электра-станцый ёсць два щкавыя даследаванн! у ЗША i яшчэ адно -у Вялшабрытанп. Першыя два даследаванн! спрабавал! высвет-л!ць тэратагенны уплыу !ян!завальнай радыяцьп пабл!зу ад ядзернага комплексу Хэнфорд у штаце Вашынгтон. Адно з даследаванняу паказала павел!чэнне частаты парокау неуральнай трубк! (ПНТ) у двух графствах, як!я знаходзяцца недалёка ад комплексу, а другое прадэманстравала павышэнне частаты ПНТ, звязаных з уздзеяннем шзк!х доз радыяцьп на бацькоу, як!я працавал! на комплексе. Навукоуцы л!чыл! гэтыя даследаванн! грунтоуным!, але вырашыл!, што вышк! з’яуляюцца «фалыпыва станоучым!». Сярод прычын гэтага быу той факт, што вышк! супярэчыл! сцвярджэнням IAEA, WHO i шшых агенцтвау, якы. у сваю чаргу, грунтавалюя на спансаваных АВСС даследаван-нях [1, 26]. Трэцяе даследаванне вывучала бацькоу дзяцей, яюя працавал! на ядзерным комплексе Селлафыд у рэпёне Камбрыя у Пауночнай Англп. Вышк! паказал! станоучую сувязь пам!ж агульным дзеяннем унутранай !яшзавальнай радыяцьп да за-чацця i высоюм рызыкай нараджэння мёртвых дзяцей з пры-роджаным! анамал!ям! i высоюм - з ПНТ [23]. Нако лью нам вя-дома, тэта даследаванне школ! болып не паутаралася. Зрэшты, два аспекты заслугоуваюць асабл!вай увап. У 2013 г. зноу з’явь люя даныя аб павышэнш частаты ПНТ у рэпёнах пабл!зу ад атамнага комплексу Хэнфорд [26]. Па рэпёнах, што знаходзяцца пабл!зу ад атамнага комплексу Селлафыд у Вялшабрытанп мы хочам адзначыць, што у Пауночнай Англп i Уэльсе частата ПНТ, а таксама зрослых двайнят i мшрацэфалп з’яуляецца, пасля Па-лесся, адной з самых высоюх у Вялшабрытанп i Еуропе (гл. табл. 4). Дарэчы трэба адзначыць, што уплыу чарнобыльсюх радыеактыу-ных ападкау у Вялшабрытанп быу асабл!ва значным у Камбрьп (Пауночная Анппя), Уэльсе i Пауднёва-Заходняй Англп [24]. Не-абходна зауважыць, што цэнтральныя раёны Скандынавп таксама был! у значнай ступеш забруджаны ападкам! Чарнобыльскай радыяцьп. Два незалежныя даследаванш, праведзеныя у Нарве-rii i Швецы!, паказал!, што у асоб, як!я падверглюя унутры-вантробнаму уздзеянню Чарнобыльскай радыяцьп, быу выяулены значны негатыуны уплыу на ix цэрэбральныя функцьп [2, 8]. Гэ-тыя вышк! супадаюць з нашым! наз!ранням! памяншэння акруж-насщ галавы пры нараджэнш у дзяцей двух Палесюх раёнау.
Заключэнне
Наша даследаванне, як i шшыя ашсальныя эшдэм!ялапчныя даследаванш, мела на мэце вывучэнне колькасных i якасных ха-рактарыстык дамшуючых фактарау рызык! для здароуя, у нашым выпадку - на зыходы цяжарнасщ. Зарэпстраваныя частоты у Палессе - самыя высоюя у Еуропе, а пасля Палесся -у Пауночнай Англ!! i Уэльсе (рэпёнах Вял!кабрытанИ). Л!чыцца, што болыпасць прыроджаных парокау узшкае з прычыны адначасовага дзеяння шматл!к!х фактарау. Акрамя радыяцьп у буду-чыя даследаванш типу «прычына-вышк» павшны быць уклю-чаны уплыу дэфщыту м!краэлементау, алкаголь, а таксама асаб-л)васщ генау, яюя уздзейшчаюць на адчувальнасць да шшых фактарау рызыю. 1дэнтыф1кацыя асабл!васцей геному болып эфектыуна праводзщца сярод генетычна роднасных асоб. Таму Азаляванасць папуляцьп карэнных паляшукоу палягчае выявление генных фактарау рызыю, сярод яш важнае значэнне мае мутацыя, звязаная з павышанай адчувальнасцю да радыяцыйна-га пашкоджання. Магчыма, трэба разгледзщь мутацыю гена NTS1, якая вядомая як «Славянская» i распаусюджана на тэры-торыях, бл!зюх да Палесся, а таксама у паляшукоу [30].
Спадзяемся, што нашы даследаванш i падзе) у Фукушме (Япо-шя) дадуць штуршок кампетэнтным агенцтвам змяшць сваю пазщыю i падтрымаць даследаванш тэратагеннага уздзеяння Hi3Kix доз радыяцьп. Мы таксама л!чым, што вышю нашага да-следавання стануць зыходным пунктам для далейшых даследа-ванняу тыпу «прычына-вышк» у рэпёнах, яюя пацярпел! у вышку як Чарнобыльскай, так i Фукушмскай трагедый.
Лггаратура i крьппцы
- 1. A case-control study of congenital malformations and occupational exposure to low-level ionizing radiation / L. Sever [et al.] // American Journal of Epidemiology. -1988. - Vol. 127. - P. 226-242.
- 2. Almond, D. Chernobyl’s subclinical legacy: prenatal exposure to radioactive fallout and school outcomes in Sweden / D. Almond, L. Edlund, M. Palme // Quarterly Journal of Economics. - 2009. - Vol. 124. - P. 1729-1772.
- 3. Blastopathies and microcephaly in a Chornobyl impacted region of Ukraine / W. Wertelecki [et al.]. - Congenit Anom (Kyoto). - 2014. - № 54 (3). - P. 125-149.
- 4. Chronic Radiation Exposure in the Rivne-Polissia Region of Ukraine: Implications for Births Defects / K. Dancause [et al.] // American Journal of Human Biology. - 2010. - Vol. 22. - P. 657-674.
- 5. Collaborative initiative on fetal alcohol spectrum disorders: methodology of clinical projects / S. N. Mattson [et al.] // Alcohol. - 2010. - Vol. 44. - P. 635-641.
- 6. Decree Number 106 of Cabinet of Ministers of Ukrainian Soviet Socialist Republic of July 23, 1991 «Regarding Realization of Decrees of Supreme Soviet of Ukrainian Soviet Socialist Republic About Realization of Laws of Ukrainian Soviet Socialist Republic concerning the Legal Status of Territories Polluted by the Chornobyl Catastrophe Radiation and regarding the Status and Social Protection of
People Suffered from the Chornobyl Catastrophe» [Electronic resource]. - Mode of access: http://zakon.rada.gov.ua:80/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=106%E0-91-%EF&p= 1236860994819643 (in Ukrainian). - Date of access: 17.09. 2013.
- 7. Dolk, H. EUROCAT Working Group. Evaluation of the impact of Chernobyl on the prevalence of congenital anomalies in 16 regions of Europe / H. Dolk, R. Nichols // International Journal of Epidemiology. - 1999. - Vol. 28. - P. 941-948.
- 8. Effect of low dose ionizing radiation exposure in utero on cognitive function in adolescence / K. Heiervang [et al.] // Scandinavian Journal of Psychology. - 2010. -Vol. 51.-P. 210-215.
- 9. High rates of neural tube defects in Ukraine / N. Yuskiv [et al.] // Birth Defects Res A Clin Mol Teratol. - 2004. - V. 70. - P. 400-402.
- 10. IAEA 2006 Report. Chornobyl’s legacy: Health, environmental and socioeconomic impacts and recommendations to the governments of Belarus, the Russian Federation and Ukraine [online]. Technical Report, International Atomic Energy Agency [Electronic resource]. - Mode of access: http://www.iaea.org/Publications/ Booklets/Chernobyl/chernobyl.pdf- Date of access: 17.09.2013.
- 11. Influence of various factors on individual radiation exposure from the Chernobyl disaster. Environ Health 1:4. / P. Zamostian [et al.]. 2002. [Electronic resource]. - Mode of access: http://www.ehjournal.net/content/l/l/4 - Date of access: 17.09.2013.
- 12. Internal exposure from the ingestion of foods contaminated by 137Cs after the Chernobyl accident. Report 1. General model: ingestion doses and countermeasure effectiveness for the adults of Rovno Oblast of Ukraine /1. A. Likhtarev [et al.] // Health Physics. - 1996. - Vol. 70. - P. 297-317.
- 13. Internal exposure from the ingestion of foods contaminated by 137Cs after the Chernobyl accident. Report 2. Ingestion doses of the rural population of Ukraine up to 12 у after the accident (1986-1997) /1. A. Likhtarev [et al.] // Health Physics. -2000. - Vol. 79. - P. 341-357.
- 14. Mental Retardation in Children Exposed In Utero to the Atomic Bombs in Hiroshima and Nagasaki / J. Wood [et al.] // American Journal of Public Health. -1967. - Vol. 57. - P. 1381-1390.
- 15. Natural experimental models: The global search for biomedical paradigms among traditional, modernizing, and modern populations / R. Garruto [et al.] // Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA. - 1999. - Vol. 96. -P. 10536-10543.
- 16. Neel, J. A study of major congenital defects in Japanese infants / J. Neel // American Journal of Human Genetics. - 1958. - Vol. 10. - P. 398-445.
- 17. Neel, J. V. Physician to the Gene Pool: Genetic Lessons and Other Stories / J. V. Neel. - New York: John Wiley and Sons Inc., 1994. - 457 p.
- 18. Neel, J. V. The Children of Atomic Bomb Survivors - A Genetic Study I J. V. Neel, W. J. Schull. - Washington, D. C: National Academy Press, 1991. - 511 p.
- 19. Otake, M. In utero exposure to A-bomb radiation and mental retardation; a reassessment / M. Otake, W. Schull // British Journal of Radiology. - 1984. -Vol. 57. - P. 409.
- 20. Otake, M. Radiation-related brain damage and growth retardation among the prenatally exposed atomic bomb survivors / M. Otake, W. Schull // International Journal of Radiation Biology. - 1998. - Vol. 74. - P. 159-171.
- 21. Plummer, G. Anomalies occurring in children exposed in utcro to the atomic bomb in Hiroshima / G. Plummer // Pediatrics. - 1952. - Vol. 10. - P. 687-293.
- 22. Schull, IE Cognitive function and prenatal exposure to ionizing radiation / W. Schull, M. Otake // Teratology. - 1999. - Vol. 59. - P. 222-226.
- 23. Stillbirths among offspring of male radiation workers at Sellafield nuclear reprocessing plant / L. Parker [et al.] // Lancet. - 1999. - Vol. 354. - P. 1407-1414.
- 24. Temporal and spatial predition of the radiocaesium transfer to food products / A. Gillett [et al.] I I Radiation and Environmental Biophysics. - 2001. - Vol. 40. -P. 227-235.
- 25. The Growth and Development of Children Exposed In Utero to the Atomic Bombs in Hiroshima and Nagasaki / J. Wood [et al.] // American Journal of Public Health. - 1967. - Vol. 57. - P. 1374-1380.
- 26. The prevalence at birth of congenital malformations in communities near the Hanford site / L. Sever [et al.] // American Journal of Epidemiology. - 1988. -V. 127. - P. 243-254.
- 27. Use of surname models in human population biology: a review of recent developments / S. E. Colantonio [et al.] // Human Biology. - 2003. - Vol. 75. -P. 785-807.
- 28. Wertelecki, W. Malformations in a Chornobyl-impacted region I W. Werte-lecki // Pediatrics. - 2010. - Vol. 125. - P. 836-843.
- 29. Wood, J. In Utero Exposure to the Hiroshima Atomic bomb: An evaluation of Head Size and Mental Retardation: Twenty Years later / J. Wood, K. Johnson, Y. Omori // Pediatrics. - 1967. - Vol. 39. - P. 385-392.
- 30. Ziolkowska, I. Regional distribution of heterozygous 657del5 mutation carriers of the NBS1 gene in Wielkopolska province (Poland) / I. Ziolkowska, M. Mosor, J. Nowak // Journal of Applied Genetics. - 2006. - Vol. 47 (3). - P. 269-272.
W WERTELECKI
CONGENITAL MALFORMATIONS IN CHILDREN FROM RIVNE PROVINCE, UKRAINE
OMNI-net for Children, Kiev, Ukraine
This population-based descriptive epidemiology study demonstrates that rates of conjoined twins, teratomas, neural tube defects, microcephaly, and microphthalmia in the Rivne Province of Ukraine are among the highest in Europe. The province is 200 km distant from the Chornobyl site and its northern half, a region known as Polissia, is significantly polluted by ionizing radiation. The rates of neural tube defects, microcephaly and microphthalmia in Polissia are statistically significantly higher than in the rest of the province. A survey of at-birth head size showed that values were statistically smaller in males and females born in one Polissia county than among neonates born in the capital city. These observations provide clues for confirmatory and cause-effect prospective investigations.
Пастутла 17 сакавша 2015 г.
УДК 572.028+616-036.86
Е. Э. НОСЕНКО-ШТЕЙН